ZGON CO 40 SEKUND

Jednym z głównych problemów z jakimi zmagają się eksperci z obszaru zdrowia publicznego jest problem samobójstw. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że rocznie około miliona ludzi umiera na skutek podejmowanych prób samobójczych.

Przekładając to na język bliższy naszej wyobraźni – codziennie średnio co 40 sekund dochodzi do zgonu w wyniku popełnienia aktu samobójczego. Problematyka samobójstw jest więc zagadnieniem społecznym, obok którego zdecydowanie trudno jest pozostać obojętnym. I mimo, iż jest to problem, który w wyobrażeniach wielu powinien być głównie zagwozdką dla lekarzy i psychologów to wydaje się, iż żeby przeciwdziałać samobójstwom skuteczniej, niezwykle cenne jest choćby pobieżne zapoznanie się z charakterystyką problemu, przez każdego z nas. Czym więc jest kryzys suicydalny? Jak rozpoznać fazę presuicydalną i w jaki sposób reagować?

KRYZYS SUICYDALNY

Można go określić jako stan w jakim znajduje się człowiek, który pragnie odebrać sobie życie. Stan ten charakteryzuje się, gotowością na popełnienie aktu samobójczego. Osoba doświadczająca kryzysu suicydalnego już nie myśli czy warto pozostać przy życiu czy nie, bowiem osoba ta objęła już jako cel by zakończyć swoje życie.

Jakie są komponenty kryzysu suicydalnego?

– obranie samobójstwa jako ostatecznego celu i jedynego wyjścia z sytuacji,

– myśli i emocje – przeżywanie niezwykle intensywnych stanów emocjonalnych rozumianych dwubiegunowo – bądź jako silnej apatii, przygnębienia, obniżonej aktywności bądź jako silnego napięcia, agresji czy złości. U części osób znajdujących się w kryzysie, stany te pojawiają się naprzemiennie, a u części natomiast dominuje względnie jednolity wzorzec. Myślenie u osób w kryzysie suicydalnym charakteryzuje się specyficznym zawężeniem. Zawężenie to dotyczy ograniczenia myślenia głównie do obszaru tematyki śmierci i do tego, że wyczekiwany przez nich koniec jest już blisko. Pacjenci po nieudanych próbach samobójczych nierzadko opisują specyficzne poczucie ulgi, które towarzyszyło im tuż przed aktem targnięcia się na swoje życie. 

– tendencje – polegają na dokładnym zaplanowaniu i przygotowaniu realizacji własnej śmierci, wybraniu czasu, dokładnego miejsca i sposobu w jakim chce się popełnić samobójstwo.

– końcowy akt samobójstwa – stanowi koniec poprzez wyegzekwowanie planowanego czynu samobójczego.

ZANIM OSTATECZNA DECYZJA ZOSTANIE PODJĘTA – KRYZYS PRESUICYDALNY

Kryzys presuicydalny to szczególny stan emocjonalny i psychiczny polegający na skierowaniu myśli i dążeń do spraw związanych ze śmiercią i samobójstwem, przekonaniu o znajdowaniu się w sytuacji bez wyjścia i braku możliwości uzyskania pomocy. Kryzys presuicydalny, który często określany jest jako zespół przedsamobójczy, można umownie podzielić na dwie fazy:

– faza wyobrażeniowa – w której pojawiają się myśli samobójcze, dotyczące fantazji o własnej śmierci, wyobrażanie sobie możliwych scenariuszy aktu samobójstwa lub sytuacji bezpośrednio lub pośrednio z tym związanych. Dochodzi stopniowo do tak dużego skupienia się na tematyce suicydalnej, iż osoba traci umiejętność rozpoznawania co jest realne a co nie. Myślenie charakteryzuje się wysoka sztywnością. Dominuje wrażenie, iż wszystko idzie nie tak jak powinno i że nie ma już ratunku, co z kolei powoduje coraz większy zanik wiary w sens kontynuowania życia. Osoba stopniowo zaczyna postrzegać śmierć samobójczą jako jedyny sposób na poradzenie sobie z własnymi problemami. 

– faza pragnieniowa – gdzie rozważania o samobójstwie stają się coraz bardziej realne. Wyobrażanie sobie własnej śmierci przechodzi do wstępnego planowania odebrania sobie życia. Dochodzi do coraz większego wycofywania się z kontaktów społecznych. Osoba zaczyna powoli porządkować własne sprawy, przygotowywać się na swój koniec.

JAK ROZPOZNAĆ GDY KTOŚ ZMAGA SIĘ Z ZESPOŁEM PRESUICYDALNYM?

Przede wszystkim NIE IGNORUJMY SYGNAŁÓW. Decyzja o popełnieniu samobójstwa nie rodzi się z dnia na dzień, a raczej wręcz przeciwnie jest wynikiem długiego procesu i konsekwencja różnych okoliczności. Gdy zaobserwujemy choć część z tych sygnałów, zdecydowanie powinniśmy ich nie bagatelizować: 

– wskazówki werbalne – częste poruszanie tematyki śmierci i wypowiadanie wprost swoich intencji. Komunikaty takie mogą wyglądać następująco: ,,wyruszam w daleka drogę’’, ,,tym razem naprawdę to zrobie’’, ,,już się więcej nie zobaczymy’’, ,,pora umierać’’.

– wskazówki behawioralne – wycofywanie się’ z relacji, porzucanie dotychczasowych hobby i zainteresowań, porządkowanie własnych spraw, niespodziewane sporządzanie testamentu, pisanie listów pożegnalnych.

– wskazówki emocjonalne – dostrzegalna zmiana osoby, jej codziennego nastroju i stylu bycia. Często dominacja uczuć przygnębienia, apatii, lęku ale również i złości czy agresji.

– wskazówki okolicznościowe – mogą dotyczyć różnych kryzysowych sytuacji życiowych takich jak: śmierć bliskiej osoby, zachorowanie na nieuleczalną lub i chroniczną chorobę, rozwód, gwałt, rocznica śmierci bliskich lub innego traumatycznego wydarzenia z przeszłości.

MAMY PODEJRZENIA, PEWNOŚĆ, IŻ KTOŚ PLANUJE ODEBRAĆ SOBIE ŻYCIE – CO ROBIĆ?

•   NIE UDAWAJ ŻE NIC NIE ZAUWAŻASZ – ignorowanie sygnałów, poczucie, że nie powinno się wtrącać w problemy innych i wygodnickie posiadanie nadziei, że osoba porzuci chęć odebrania sobie życia, na nic się nie zdadzą. Zdecydowanie lepszą strategią jest szczere porozmawianie z tą osobą o swoich spostrzeżeniach i

odczuciach. W najgorszym wypadku po prostu się pomylisz. W najlepszym masz szansę na ocalenie komuś życia. 

 •   ZADBAJ O BEZPIECZNE MIEJSCE I DOBRY CZAS NA ROZMOWĘ – postaraj się znaleźć cichą przestrzeń i miej pewność że nikt wam nie przeszkodzi. Czasu natomiast powinno być po prostu wystarczająco tyle by przeprowadzić bez pośpiechu, otwartą i spokojną rozmowę.

•   NIE WYPYTUJ ,,DLACZEGO’’, NIE OCENIAJ – na tyle na ile to możliwe postaraj się pozostać aktywnym słuchaczem, okaż zainteresowanie i empatię, nie minimalizuj problemów, a w zamian okaż chęć porozmawiania o nich. Powstrzymuj się od dawania rad.

 •   POINFORMUJ O MOŻLIWOŚCI SKORZYSTANIA Z POMOCY SPECJALISTY – zbadaj na ile osoba byłaby zainteresowana uzyskaniem profesjonalnej pomocy, poinformuj o swojej gotowości do pomocy na przykład w aranżacji wizyty ze specjalistą, czy transporcie do odpowiedniej placówki.