Stowarzyszenie Inicjatywa Obywatelska Pro Civium powstało w 2018 roku jako stowarzyszenie zwykłe, od początku działające w formule zdalnej. Impulsem do jego powołania była potrzeba tworzenia realnego i dostępnego wsparcia dla osób doświadczających stygmatyzacji, wykluczenia społecznego oraz kryzysów życiowych, w szczególności tych, które z różnych powodów pozostają poza zasięgiem tradycyjnych instytucji pomocowych.
Pierwsze działania Pro Civium koncentrowały się na wsparciu postpenitencjarnym oraz przygotowaniu osób skazanych i ich bliskich do powrotu do życia społecznego. Już wtedy organizacja przyjęła zasadę, że skuteczna pomoc powinna łączyć wiedzę, odpowiedzialność, edukację i wzmacnianie samodzielności człowieka, a nie ograniczać się wyłącznie do doraźnej interwencji. Od 2019 roku Stowarzyszenie zaczęło rozwijać znacznie szerszy model działania, w którym pomoc indywidualna została połączona z edukacją obywatelską, upowszechnianiem wiedzy prawnej i społecznej, profilaktyką wykluczenia oraz współpracą ze środowiskiem akademickim. Szczególne znaczenie zaczęło mieć tworzenie przestrzeni, w której wiedza zdobywana podczas studiów może być wykorzystywana w rzeczywistych działaniach społecznych.
W kolejnych latach współpraca z uczelniami i osobami studiującymi stała się jednym z trwałych obszarów działalności Pro Civium. Stowarzyszenie rozwinęło system praktyk, wolontariatu, mentoringu i działań edukacyjnych, umożliwiających młodym ludziom zdobywanie doświadczenia zawodowego i społecznego. Z czasem współpraca ta wykroczyła poza samo organizowanie praktyk. Jej celem stało się również rozwijanie kompetencji obywatelskich, odpowiedzialności społecznej, samodzielności, pracy zespołowej i przygotowania młodych osób do świadomego uczestnictwa w życiu publicznym.
Równolegle rozwijał się obszar bezpośredniego wsparcia. Do doświadczeń związanych z reintegracją społeczną dołączyło poradnictwo prawne, psychologiczne i obywatelskie, działania dotyczące przemocy, bezpieczeństwa, sytuacji kryzysowych, praw człowieka oraz przeciwdziałania różnym formom wykluczenia. Pro Civium stopniowo przechodziło od pojedynczych działań pomocowych do budowania trwałych i dostępnych mechanizmów wsparcia, z których można korzystać niezależnie od miejsca zamieszkania. Rozwój organizacji oznaczał również coraz większe zaangażowanie w sprawy kobiet, seniorów, osób z niepełnosprawnościami oraz innych grup, które mogą doświadczać nierównego traktowania, osamotnienia, przemocy, stygmatyzacji lub ograniczonego dostępu do specjalistycznej pomocy. W centrum tych działań pozostaje człowiek, jego godność, bezpieczeństwo, możliwość uzyskania rzetelnej informacji oraz prawo do rzeczywistego uczestnictwa w życiu społecznym.
Kolejnym ważnym kierunkiem stała się praca z młodymi ludźmi. Pro Civium rozwija działania skierowane do studentów i młodych dorosłych, których celem nie jest wyłącznie edukacja, ale również zwiększanie ich sprawczości i wpływu na otoczenie. Organizacja tworzy przestrzeń do rozwijania inicjatyw społecznych, zdobywania kompetencji, podejmowania pierwszych ról liderskich, uczestniczenia w debacie publicznej oraz współdecydowania o sprawach dotyczących społeczności lokalnych i młodego pokolenia.
Jednym z trwałych narzędzi realizacji tej misji jest prowadzona przez Pro Civium Wielkopolska Szkoła Kompetencji Obywatelskich - WSKO. Szkoła rozwija kompetencje społeczne, obywatelskie i organizacyjne, przygotowując uczestników do świadomego angażowania się w życie lokalnych społeczności, wolontariat i działalność organizacji pozarządowych. Łączy edukację z praktyką oraz tworzy przestrzeń do rozwijania inicjatyw społecznych, zdobywania doświadczenia i budowania odpowiedzialnego przywództwa.
Istotną częścią tego podejścia jest budowanie relacji między młodymi ludźmi, uczelniami, organizacjami społecznymi, ekspertami, instytucjami publicznymi
i samorządem. Pro Civium traktuje młodzież i studentów nie wyłącznie jako odbiorców działań edukacyjnych, lecz jako partnerów zdolnych do inicjowania zmian, tworzenia własnych przedsięwzięć i uczestniczenia w procesach obywatelskich.
Wraz ze wzrostem skali działalności coraz ważniejszym obszarem stał się rozwój wolontariatu. Stowarzyszenie odchodzi od postrzegania go jako zbioru jednorazowych działań pomocowych. Wolontariat jest traktowany jako świadoma, systematyczna aktywność społeczna, która wymaga przygotowania, koordynacji, mentoringu, odpowiedzialności oraz troski o rozwój i dobrostan osób zaangażowanych. Pro Civium rozwija również rozwiązania służące wzmacnianiu wolontariatu lokalnego i tworzeniu środowiska, w którym aktywność społeczna może prowadzić do trwałego
zaangażowania obywatelskiego. Potwierdzeniem jakości wypracowanego modelu jest uzyskanie przez Pro Civium prestiżowego w środowisku organizacji społecznych certyfikatu "Miejsce Przyjazne Wolontariuszom", przyznawanego w ramach Korpusu Solidarności przez Narodowy Instytut Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. Certyfikacja służy wyróżnianiu organizatorów profesjonalnie współpracujących z wolontariuszami i potwierdza stosowanie wysokich standardów organizacji wolontariatu, jego koordynacji oraz tworzenia warunków do rozwoju osób zaangażowanych społecznie.
Pro Civium jest również Partnerem Korpusu Solidarności - Rządowego Programu Wspierania i Rozwoju Wolontariatu Systematycznego. Udział w tym ogólnopolskim systemie współpracy pozwala Stowarzyszeniu nie tylko rozwijać własny wolontariat, ale również uczestniczyć w wymianie doświadczeń, tworzeniu dobrych praktyk i wzmacnianiu profesjonalnego wolontariatu w innych organizacjach i społecznościach lokalnych. Doświadczenie zdobyte podczas organizowania własnych struktur oraz współpracy z wieloma organizacjami doprowadziło Pro Civium do kolejnego etapu rozwoju - działań na rzecz III sektora. Stowarzyszenie coraz aktywniej wspiera organizacje pozarządowe, zwłaszcza mniejsze podmioty, które często posiadają duży potencjał społeczny, ale ograniczone zasoby organizacyjne, kadrowe, finansowe lub technologiczne.
Pro Civium buduje także sieć współpracy organizacji pozarządowych i środowisk zaangażowanych społecznie. Jej istotą jest łączenie organizacji, wymiana doświadczeń, wspólne wypracowywanie standardów, rozwijanie partnerstw oraz tworzenie przestrzeni, w której podmioty III sektora mogą wzajemnie korzystać ze swojej wiedzy, kompetencji i zasobów. Działania sieciujące mają służyć nie tylko realizacji wspólnych przedsięwzięć, ale przede wszystkim budowaniu trwałego środowiska współpracy organizacji społecznych. Obszar działań na rzecz III sektora obejmuje rozwój kompetencji organizacji społecznych, profesjonalizację zarządzania, tworzenie standardów pracy, wzmacnianie bezpieczeństwa organizacyjnego, rozwój narzędzi cyfrowych, fundraisingu i komunikacji, a także troskę o kondycję osób pracujących i działających w organizacjach pomocowych.
Szczególne miejsce zajmuje rozwój jakości usług poradniczych. Na podstawie doświadczeń własnego systemu poradniczego oraz współpracy ze specjalistami Pro Civium przygotowuje opracowania dotyczące organizacji i standardów poradnictwa prawnego, psychologicznego, obywatelskiego i społecznego. Publikacje te odnoszą się nie tylko do jakości pomocy świadczonej beneficjentom, lecz również do warunków, w jakich pracują osoby udzielające tej pomocy. Pro Civium zwraca szczególną uwagę na dobrostan specjalistów działających w III sektorze. W obszarze tym podejmuje zagadnienia przeciążenia emocjonalnego, granic odpowiedzialności, ryzyka wypalenia, potrzeby superwizji, bezpieczeństwa pracy, właściwej organizacji wsparcia oraz odpowiedzialności organizacji za osoby, które zawodowo lub wolontariacko pomagają innym. Stowarzyszenie traktuje dobrostan specjalisty nie jako kwestię dodatkową, lecz jako jeden z warunków jakości, bezpieczeństwa i trwałości usług poradniczych.
Ważnym elementem tego kierunku jest działalność Wydawnictwa Pro Civium. Stowarzyszenie publikuje opracowania eksperckie, materiały edukacyjne, analizy, e-booki, poradniki i podręczniki przeznaczone między innymi dla organizacji pozarządowych, wolontariuszy, koordynatorów, osób zarządzających NGO oraz specjalistów świadczących pomoc. Publikacje mają przekładać wiedzę i doświadczenia zdobywane w działalności społecznej na praktyczne narzędzia możliwe do wykorzystania również przez inne organizacje III sektora.
Pro Civium jest również wydawcą zarejestrowanego czasopisma specjalistycznego "Zeszyty Psychologa". Publikacja powstała jako przestrzeń wymiany wiedzy
i doświadczeń związanych z praktyką psychologiczną, poradnictwem i superwizją. Kolejne numery podejmują rzeczywiste problemy pojawiające się w pracy specjalistów, łącząc wiedzę teoretyczną z analizą praktyki, narzędziami do pracy, autorefleksją i zagadnieniami etycznymi. "Zeszyty Psychologa" są jednocześnie elementem szerszego systemu wspierania rozwoju i dobrostanu specjalistów zaangażowanych w działania pomocowe.
Elementem działalności wydawniczej i informacyjnej Stowarzyszenia jest także e-gazeta "Lokalni Niezwyciężeni". Tworzona jest jako przestrzeń prezentowania aktywności społecznej, wolontariatu, inicjatyw lokalnych i doświadczeń osób zaangażowanych w działania obywatelskie. Gazeta służy upowszechnianiu dobrych praktyk, pokazywaniu ludzi i organizacji działających na rzecz swoich społeczności oraz wzmacnianiu przekonania, że lokalne zaangażowanie może prowadzić do realnej zmiany. "Lokalni Niezwyciężeni" pełnią również funkcję narzędzia komunikacji środowiska wolontariackiego i III sektora. Publikacja daje przestrzeń inicjatywom, organizacjom, lokalnym liderom i wolontariuszom, których działania często pozostają poza zainteresowaniem dużych mediów. W ten sposób Pro Civium nie tylko realizuje własne działania społeczne, ale także tworzy kanał upowszechniania doświadczeń, dobrych praktyk i aktywności innych podmiotów społecznych. Wydawnictwo Pro Civium przygotowuje także podręczniki i poradniki adresowane bezpośrednio do III sektora. Dotyczą one między innymi organizowania wolontariatu, zarządzania małą organizacją, standardów pracy, bezpieczeństwa, współpracy ze specjalistami, rozwoju lokalnych inicjatyw oraz wzmacniania organizacyjnego NGO. Dzięki temu wiedza powstająca wewnątrz Stowarzyszenia jest udostępniana szerzej i może wspierać profesjonalizację innych podmiotów społecznych.
Wyrazem rosnącego zaangażowania Pro Civium w rozwój społeczeństwa obywatelskiego i współpracę wewnątrz III sektora jest członkostwo Stowarzyszenia w Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych - OFOP. Udział w Federacji wzmacnia możliwość współpracy, wymiany doświadczeń i uczestniczenia w działaniach dotyczących warunków funkcjonowania organizacji pozarządowych oraz rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w Polsce. Szczególnie odpowiedzialnym i prestiżowym obszarem działalności Pro Civium jest prowadzenie Biura Sekretarza ogólnopolskiej Społecznej Rady Przeciwdziałania Wykluczeniu i Mowie Nienawiści. Funkcja ta wiąże się z odpowiedzialnością organizacyjną, koordynacyjną i komunikacyjną wobec gremium skupiającego przedstawicieli wielu środowisk życia publicznego i społecznego. W skład Rady wchodzą między innymi ludzie nauki, rektorzy i przedstawiciele środowiska akademickiego, działacze społeczni, eksperci oraz przedstawiciele III sektora. Prowadzenie Biura Sekretarza oznacza tym samym udział Pro Civium w obsłudze i rozwijaniu ogólnopolskiej platformy współpracy osób i instytucji zaangażowanych w przeciwdziałanie wykluczeniu, stygmatyzacji, dyskryminacji i mowie nienawiści oraz wzmacnia pozycję Stowarzyszenia jako organizacji zdolnej do podejmowania odpowiedzialnych zadań o charakterze ponadlokalnym i systemowym. Pro Civium wychodzi przy tym z założenia, że organizacja, która pomaga innym, sama potrzebuje stabilnych struktur, kompetentnych ludzi, bezpiecznych procedur oraz dostępu do wiedzy i specjalistycznego wsparcia. Wzmacnianie III sektora jest więc traktowane jako jeden z warunków budowania trwałego społeczeństwa obywatelskiego.
W ostatnich latach coraz większe znaczenie zyskały również działania systemowe dotyczące stygmatyzacji, dyskryminacji, wykluczenia i mowy nienawiści. Pro Civium rozwija współpracę pomiędzy organizacjami pozarządowymi, uczelniami, instytucjami publicznymi, ekspertami, mediami oraz osobami zaangażowanymi społecznie. Buduje również sieci współpracy służące wdrażaniu standardów reagowania na stygmatyzację, wykluczenie i mowę nienawiści. Celem nie jest wyłącznie reagowanie na pojedyncze przypadki. Stowarzyszenie dąży do tworzenia trwałych mechanizmów współdziałania, upowszechniania dobrych praktyk, rozwijania edukacji społecznej i budowania środowisk, które potrafią właściwie reagować na sytuacje naruszające godność, bezpieczeństwo i prawa człowieka.
Ważnym elementem rozwoju Stowarzyszenia pozostaje profesjonalizacja samej organizacji. Wraz ze wzrostem liczby działań, wolontariuszy, studentów, partnerów
i odbiorców wsparcia rozwijane są struktury zarządcze, systemy organizacyjne, rozwiązania cyfrowe, procedury bezpieczeństwa, mechanizmy koordynacji oraz narzędzia służące ocenie jakości działań. Rozwój instytucjonalny nie jest przy tym celem samym w sobie, lecz warunkiem zapewnienia ciągłości, jakości i dostępności działalności społecznej.
Historia Pro Civium jest historią stopniowego poszerzania odpowiedzialności. Od wsparcia osób wracających do społeczeństwa po odbyciu kary, przez poradnictwo, edukację i przeciwdziałanie przemocy oraz wykluczeniu, po rozwój wolontariatu, współpracę akademicką, aktywizację młodych ludzi, rozwój edukacji obywatelskiej, działalność wydawniczą, wspieranie specjalistów, wzmacnianie organizacji pozarządowych i budowanie mechanizmów współpracy międzysektorowej.
Dziś Pro Civium łączy kilka wzajemnie uzupełniających się funkcji. Jest organizacją pomocową i poradniczą, przestrzenią edukacji i zdobywania doświadczenia przez młodych ludzi, organizatorem Wielkopolskiej Szkoły Kompetencji Obywatelskich, środowiskiem rozwoju wolontariatu, partnerem uczelni i instytucji publicznych, wydawcą publikacji społecznych i specjalistycznych oraz organizacją działającą na rzecz profesjonalizacji i wzmacniania III sektora. Członkostwo w OFOP, partnerstwo w Korpusie Solidarności, certyfikat "Miejsce Przyjazne Wolontariuszom", rozwój WSKO, działalność Wydawnictwa Pro Civium, wydawanie "Zeszytów Psychologa" i e-gazety "Lokalni Niezwyciężeni", budowanie sieci organizacji społecznych, przygotowywanie opracowań dotyczących usług poradniczych i dobrostanu specjalistów, tworzenie podręczników i narzędzi dla III sektora oraz prowadzenie Biura Sekretarza ogólnopolskiej Społecznej Rady Przeciwdziałania Wykluczeniu i Mowie Nienawiści pokazują kolejny etap rozwoju Pro Civium - od organizacji realizującej działania pomocowe do podmiotu, który wykorzystuje własne doświadczenie również do wzmacniania innych organizacji i całego środowiska społeczeństwa obywatelskiego.
Wspólnym mianownikiem pozostaje przekonanie, które towarzyszy Stowarzyszeniu od początku jego działalności - trwała zmiana społeczna wymaga nie tylko pomocy udzielanej człowiekowi w konkretnym momencie, ale również wiedzy, edukacji, sprawczości, odpowiedzialności, troski o osoby pomagające oraz silnych instytucji społecznych, które potrafią działać razem.
