Kiedy myślimy o schizofrenii, przed oczami często stają nam obrazy z głośnych filmów: genialny, ale dręczony wizjami naukowiec albo nieprzewidywalny i groźny bohater thrillera. Większość z nas czerpie wiedzę o zdrowiu psychicznym właśnie z popkultury. Dlaczego w takim razie to, co widzimy na ekranie, bywa krzywdzące i jak możemy wspólnie budować postawę opartą na zrozumieniu i empatii?
Czy filmy nas okłamują?
Analizy filmów fabularnych z ostatnich dekad pokazują, że aż 83% postaci ze schizofrenią wykazywało zachowania agresywne, a niemal jedna trzecia dopuszczała się najcięższych przestępstw (Owen, 2012).
Dla przeciętnego widza komunikat jest jasny: „schizofrenia równa się zagrożenie”. Tymczasem rzeczywistość wygląda zupełnie inaczej. W filmach rzadko pokazuje się to, co jest codziennością wielu pacjentów, tzw. objawy negatywne, czyli wycofanie społeczne, brak energii czy trudności w okazywaniu emocji. Zamiast tego twórcy skupiają się na spektakularnych urojeniach i halucynacjach, które budują napięcie w scenariuszu, ale utrwalają fałszywy obraz choroby jako źródła nieustannej przemocy.
Strach, który buduje bariery
Takie zniekształcenie rzeczywistości ma swoje realne konsekwencje i nazywamy je stygmatyzacją. Gdy karmimy się filmowymi obrazami „szalonego mordercy”, zaczynamy odczuwać lęk przed osobami chorymi w prawdziwym życiu. Ten strach staje się barierą, która utrudnia chorym powrót do pracy, nawiązywanie przyjaźni czy po prostu normalne funkcjonowanie w społeczeństwie.
Badania pokazują, że postrzeganie osób chorych jako „niebezpiecznych” jest głównym powodem ich wykluczenia (Penn i in., 1999). Co ciekawe, ten sam lęk często powstrzymuje ludzi przed szukaniem pomocy dla siebie lub bliskich, bo nikt nie chce zostać uznany za kogoś „nieprzewidywalnego”.
Wiedza jako narzędzie zmiany
Czy jesteśmy skazani na te uprzedzenia? Na szczęście nauka podpowiada nam, jak te mury rozbijać. Istnieją dwa kluczowe czynniki, które realnie zmniejszają lęk i uprzedzenia:
1. Rzetelna informacja: Badania dowodzą, że kiedy dowiadujemy się o faktycznych statystykach dotyczących przemocy (która wśród osób leczonych jest rzadkością), nasz lęk maleje (Penn i in., 1999). Wiedza o tym, że schizofrenia to choroba, którą można skutecznie leczyć, zmienia perspektywę z „groźnego człowieka” na „osobę w kryzysie zdrowotnym”.
2. Bezpośredni kontakt: To najsilniejszy czynnik zmieniający nastawienie. Osoby, które miały okazję poznać kogoś chorującego w rodzinie, pracy czy wolontariacie, znacznie rzadziej ulegają stereotypom (Penn i in., 1999). Bliskość sprawia, że przestajemy widzieć diagnozę, a zaczynamy widzieć człowieka.
Jako społeczeństwo mamy ogromny wpływ na proces powrotu do zdrowia osób zmagających się z kryzysami psychicznymi. Pamiętajmy, że filmowy obraz „szaleństwa” to często tylko fikcja literacka, która nie powinna dyktować naszych relacji z sąsiadami czy współpracownikami.
Czy w takim razie zastanawiałeś się kiedyś, jak bardzo nasze codzienne wybory – to, co oglądamy i jak o tym rozmawiamy, wpływają na to, czy osoba w kryzysie psychicznym odważy się wyjść do ludzi i poprosić o pomoc?
autorka:
Wiktoria Omiecińska, psycholog
Bibliografia:
Owen, P. R. (2012). Portrayals of schizophrenia by entertainment media: A content analysis of contemporary movies. Psychiatric Services, 63(7), 655–659. https://doi.org/10.1176/appi.ps.201100371
Penn, D. L., Kommana, S., Mansfield, M., & Link, B. G. (1999). Dispelling the stigma of schizophrenia: II. The impact of information on dangerousness. Schizophrenia Bulletin, 25(3), 437–446. https://doi.org/10.1093/oxfordjournals.schbul.a033391
